স্ক্ৰীনৰ আঁৰৰ নিঃসংগতাত খহি পৰা সু-সম্পৰ্ক

 Nébíngké Lupénam সম্পাদকীয়…..

স্ক্ৰীনৰ আঁৰৰ নিঃসংগতাত খহি পৰা সু-সম্পৰ্ক

    মানৱ সভ্যতাৰ ইতিহাসত প্ৰতিটো নতুন আৱিষ্কাৰে মানুহৰ জীৱনযাত্ৰাক সহজ কৰাৰ লগতে সমাজ ব্যৱস্থাতো গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাই আহিছে। স্মাৰ্টফোন আৰু ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ আৱিৰ্ভাৱে পৃথিৱীৰ এচুকৰ মানুহক আনটো চুকৰ মানুহৰ সৈতে মুহূৰ্ততে সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ সক্ষম কৰিছে। কিন্তু এক আশ্চৰ্যজনক বাস্তৱতা এয়াই যে দূৰৰ মানুহৰ সৈতে যোগাযোগ বৃদ্ধি পোৱাৰ বিপৰীতে কাষৰ মানুহজনৰ সৈতে আমাৰ আন্তৰিকতা যেন ক্ৰমাৎ হ্ৰাস পাবলৈ ধৰিছে। আজি আমি কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা বা Artificial Intelligence (AI)-ৰ যুগত উপনীত হৈছোঁ। এই প্ৰযুক্তিয়ে জীৱন সহজ কৰি তুলিছে যদিও ইয়াৰ অত্যধিক নিৰ্ভৰশীলতাই আমাৰ আৱেগ, অনুভূতি আৰু পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ ওপৰত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছে, সেই বিষয়ে চিন্তা কৰাৰ সময় আহি পৰিছে।

    বৰ্তমান সময়ত স্মাৰ্টফোন আমাৰ জীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ। পঢ়া-শুনা, কৰ্মক্ষেত্ৰ, মনোৰঞ্জন আৰু যোগাযোগ—প্ৰায় সকলো ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ অপৰিহাৰ্য। কিন্তু প্ৰয়োজনৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি যেতিয়া মোবাইলৰ পৰ্দাই আমাৰ অধিকাংশ সময় আৰু মনোযোগ দখল কৰে, তেতিয়া বাস্তৱ জীৱনৰ সম্পৰ্কবোৰ অৱহেলিত হ’বলৈ ধৰে। একেটা ঘৰতে থাকিও পৰিয়ালৰ সদস্যসকল নিজ নিজ মোবাইলত ব্যস্ত হৈ থাকে। ফলত মুখামুখি কথোপকথন, সুখ-দুখৰ আদান-প্ৰদান আৰু আন্তৰিকতাৰ পৰিসৰ সংকুচিত হয়।

    কাষত থকা মানুহজনক অৱহেলা কৰি মোবাইল ফোনত ব্যস্ত থকাৰ এই প্ৰৱণতাক ‘ফাবিং’ (Phubbing) বুলি কোৱা হয়। ই কেৱল শিষ্টাচাৰৰ অভাৱেই নহয়; বৰঞ্চ ই পাৰস্পৰিক সন্মান আৰু সম্পৰ্কৰ গভীৰতাকো প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে। যোগাযোগৰ মাধ্যম বৃদ্ধি পালেই জানো মানুহৰ মাজৰ আন্তৰিকতা বৃদ্ধি পায়?

    আনহাতে, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ বিকাশৰ লগে লগে বহুতে আৱেগিক অভাৱ পূৰণৰ বাবে AI-ভিত্তিক কৃত্ৰিম বন্ধু বা সংগীৰ আশ্ৰয় ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিছে। নিঃসংগতাৰ মুহূৰ্তত এনে প্ৰযুক্তিয়ে সংগ দিব পাৰে যদিও বাস্তৱ জীৱনৰ মানুহৰ সৈতে গঢ়ি উঠা সম্পৰ্কৰ সম্পূৰ্ণ বিকল্প হ’ব নোৱাৰে। কাৰণ মানৱীয় সম্পৰ্ক কেৱল কথোপকথনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে; ইয়াৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকে বিশ্বাস, সহমৰ্মিতা, ত্যাগ আৰু পাৰস্পৰিক দায়বদ্ধতা।

   নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ স্বাভাৱিক আৰু অনিবাৰ্য। কিন্তু ইয়াৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰে যদি মুখামুখি যোগাযোগ আৰু সামাজিক অভিজ্ঞতাৰ পৰিসৰ সংকুচিত কৰে, তেন্তে আনৰ অনুভূতি বুজি পোৱা আৰু সন্মান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰত্যাহ্বান সৃষ্টি হ’ব পাৰে। সহানুভূতি বা Empathy কেৱল কিতাপ পঢ়ি অথবা তথ্য আহৰণ কৰিয়েই গঢ়ি নুঠে; আনৰ কথা মনোযোগেৰে শুনা, সুখ-দুখৰ ভাগ লোৱা আৰু বাস্তৱ জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ মাজেৰেহে ইয়াৰ বিকাশ ঘটে।

এসময়ত মানুহে কোনো বিষয় নাজানিলে জ্ঞানী আৰু অভিজ্ঞ ব্যক্তিৰ কাষ চাপিছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে কেৱল জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদানেই নহয়, গঢ় লৈ উঠিছিল গুৰু-শিষ্যৰ সম্পৰ্ক, জ্যেষ্ঠৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু কনিষ্ঠৰ প্ৰতি মৰম-স্নেহৰ পৰম্পৰা। আজি ইণ্টাৰনেট আৰু AI-ৰ সহায়ত মুহূৰ্ততে তথ্য লাভ কৰাটো সম্ভৱ হৈছে। তথাপি অভিজ্ঞ ব্যক্তিৰ সান্নিধ্য, তেওঁলোকৰ জীৱনবোধ আৰু আন্তৰিক সম্পৰ্কৰ গুৰুত্ব কোনো প্ৰযুক্তিয়ে সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰতিস্থাপন কৰিব নোৱাৰে।

    আজিৰ ব্যস্ততাপূৰ্ণ জীৱনত বহুতে আপোনজনৰ সৈতে সময় কটাবলৈকো আহৰি নাপায়। কেতিয়াবা অসুস্থ পিতৃ-মাতৃৰ খবৰ লোৱা বা তেওঁলোকৰ কাষত বহি দুআষাৰ কথা পতাৰ বাবেও সময় উলিওৱাটো কঠিন হৈ পৰে। প্ৰশ্ন হয়—আমি কাৰ বাবে ইমান ব্যস্ত? আমাৰ এই ব্যস্ততাই যদি আপোনজনৰ সৈতে কটাবলগীয়া মূল্যৱান সময়খিনিকে কাঢ়ি নিয়ে, তেন্তে এই উন্নতিৰ প্ৰকৃত অৰ্থ ক’ত?

    প্ৰযুক্তি আমাৰ শত্ৰু নহয়; ইয়াৰ সঠিক ব্যৱহাৰে জীৱন অধিক সহজ আৰু সম্ভাৱনাপূৰ্ণ কৰি তুলিব পাৰে। কিন্তু প্ৰযুক্তি যেতিয়া আমাৰ সহায়ক হৈ থকাৰ পৰিৱৰ্তে আমাৰ সময় আৰু মনোযোগৰ নিয়ন্ত্ৰক হৈ পৰে, তেতিয়াই সমস্যাৰ সৃষ্টি হয়। সেয়েহে, প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাটো অত্যন্ত জৰুৰী।

   এই ক্ষেত্ৰত ‘ডিজিটেল ডিটক্স’ (Digital Detox) এক উপযোগী অভ্যাস হ’ব পাৰে। দিনটোৰ কিছুমান সময় মোবাইলমুক্ত কৰি ৰখা, পৰিয়ালৰ সৈতে একেলগে আহাৰ গ্ৰহণ কৰা, বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে আড্ডা দিয়া, কিতাপ পঢ়া আৰু প্ৰকৃতিৰ সান্নিধ্যত সময় কটোৱাৰ অভ্যাস গঢ়ি তুলিব পাৰোঁ। বিদ্যালয় আৰু পৰিয়ালেও শিশুসকলক প্ৰযুক্তিৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ লগতে মানৱীয় মূল্যবোধ, সহানুভূতি আৰু সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ শিক্ষা দিব লাগিব।

    আমি এনে এখন সমাজ বিচাৰোঁ, য’ত মানুহে মানুহৰ কথা শুনিব, পৰস্পৰৰ দুখত সমব্যথী হ’ব আৰু সুখৰ মুহূৰ্তবোৰ একেলগে উদযাপন কৰিব। জীৱনৰ সকলো অনুভূতি ইম’জিৰে প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰি, সকলো সম্পৰ্ক কেৱল অনলাইন যোগাযোগেৰে জীয়াই ৰাখিব নোৱাৰি। কেতিয়াবা আপোনজনৰ কাষত নীৰৱে বহি থকাটোও হাজাৰটা বাৰ্তাতকৈ অধিক অৰ্থপূৰ্ণ হৈ উঠিব পাৰে।

আহক, আমি প্ৰযুক্তিৰ দাস নহৈ ইয়াৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকোঁ। স্ক্ৰীনৰ আঁৰৰ নিঃসংগতাৰ পৰা ওলাই আহি মানৱীয় সম্পৰ্কৰ উমেৰে এখন সুন্দৰ, সংবেদনশীল আৰু জীৱন্ত সমাজ গঢ়ি তোলোঁ।

তপন লাল

সম্পাদক, Doksiri দকচিৰি

Doksiri দকচিৰি, অক্টোবৰ, ২০২৬