ঢোলৰ মাতত মনৰ কথা এক বিহুকালীন প্ৰেমৰ কাহিনী
জ্যোতি টায়ে
ৰঙানৈ, লখিমপুৰ
১)
চ’তৰ পচোৱা জাক আহি পৰিছে। ৰাতিপুৱা উঠিয়েই বতাহত ব’হাগৰ গোন্ধ পাই মনটো এটা অদ্ভুত আনন্দত ভৰি পৰে। গাঁৱৰ আমবনত কুলি মাতিছে, পথাৰৰ আলিয়েদি শেৱালিৰ পহু ভাহি আহিছে। এনেকুৱা বতৰতে মানুহৰ মন যেন আৰু অলপ অদ্ভুত হৈ পৰে — হৃদয়ৰ ভিতৰত কোনোবাই যেন চুপিচাপে টোকা মাৰে।
পিংকুও ঠিক তেনেকুৱাই অনুভৱ কৰিছে এই কেইদিন। গাঁৱৰ মাজমজিয়াত থকা বট গছৰ পাৰত বহি সি ৰাতিপুৱাৰ চাহ খাইছে আৰু ভাবিছে। আগতে বিহু আহিলে কেৱল ঢোলৰ কথাহে মনত আহিছিল — কেনেকৈ বাজিব, কোন সুৰত থাপিব, গামোচাখন কেনেকৈ মূৰত বান্ধিব। কিন্তু এইবাৰ বেলেগ। এইবাৰ ঢোলৰ লগতে আৰু এটা কথা মনত আহে। আৰু সেই কথাটোৰ নাম — সোণপাহী।
পিংকু এইবাৰ গাঁৱৰ হুঁচৰি দলৰ মুখ্য ঢুলীয়া। সেয়া কম কথা নহয়। গাঁৱৰ বুঢ়া বামুণদেৱে নিজে তাক মনোনীত কৰিছে এই বছৰ। “পিংকুৰ হাতত ঢোলটো যেন কথা কয়” — বুঢ়াই কৈছিল। সেই কথাষাৰ শুনি পিংকুৰ বুকু গৌৰৱত ফুলি উঠিছিল। কিন্তু আজি সেই গৌৰৱতকৈও বেছি এটা উত্তেজনা তাৰ বুকুত। কাৰণ হুঁচৰি দলটো আজি ঘুৰিব সোণপাহীহঁতৰ চোতালেদি।
২)
সোণপাহীক পিংকুৱে প্ৰথম দেখিছিল লখিমপুৰৰ ৰঙানৈত, তিনি বছৰ আগতে। তাই তেতিয়া সেউজীয়া মেখেলাত, মূৰত ফুলৰ সাজ পিন্ধি থিয় হৈ আছিল বন্ধু-বান্ধৱীৰ মাজত। পিংকুৱে তেতিয়া ঢোল বজাই আছিল, আৰু হঠাতে চকুৱে পৰিছিল তাইৰ পিনে। সেই মুহূৰ্তত ঢোলত লাঠি বেছিকৈ পৰি গৈছিল আৰু ওচৰৰ মানুহ কেইজনে ফিৰিঙতি কাটিছিল — “কি হ’ল পিংকু, হাতত সপোন লাগিল নেকি?”
সপোন তাৰ হাতত নালাগিছিল — লাগিছিল চকুত। আৰু সেই চকুৰ সপোনৰ নাম জানিবলৈ আৰু বছৰ দুটামান লাগিছিল। বামুণগাঁৱৰ নয়নজ্যোতিৰ জীয়েক। নামটোৰ দৰেই মানুহজনী।
সেইদিনৰ পৰা পিংকুৰ ঢোলত এটা নতুন সুৰ বাজিবলৈ ধৰিলে। মানুহে বুজিব নোৱাৰে, কিন্তু পিংকুই জানে — সেই সুৰটোৰ নাম সোণপাহী।
৩)
বিহুৰ প্ৰথম দিনা গৰু বিহু। গাঁৱৰ ল’ৰা-ছোৱালীয়ে গৰু-ম’হক হালধি-মাহ লগাই গধূলি নদীৰ পাৰলৈ নিলে। বিহুৰ সুৰ বতাহত মিলি গ’ল। গাঁৱৰ পৰিৱেশ এটা উৎসৱমুখৰ আনন্দত ডুব গ'ল।
দ্বিতীয় দিনা মানুহ বিহু। আজি হুঁচৰি দলৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হ’ব। ৰাতিপুৱাতে পিংকুৱে ঢোলটো ভালদৰে মুচি-ঠিক কৰি লৈছে। গামোচাখন মূৰত টান কৈ বান্ধিছে। দলটোৰ আন সদস্যসকল — বাঁহীবাদক ৰাজ, তাল বজোৱা বিজয় — সকলোৱে প্ৰস্তুত।
“আজি কোনবোৰ ঘৰলৈ যাম?” ৰাজে সোধে।
“বামুণদেৱৰ ঘৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰিম, অঞ্জনে কয়, “তাৰ পিছত নয়নজ্যোতিদাৰ ঘৰ, তাৰ পিছত…”
পিংকুৰ কান ঠিয় হ’ল। নয়নজ্যোতিদাৰ ঘৰ মানে সোণপাহীহঁতৰ চোতাল। সি মনে মনে এবাৰ ভগৱানক স্মৰণ কৰিলে।
৪)
বামুণদেৱৰ চোতালত হুঁচৰি হ’ল। তাৰ পিছত আৰু দুই-তিনিটা ঘৰ পাৰ হ’ল। পিংকুৱে ঢোল বজাইছে, কিন্তু তাৰ মন আগলৈ দৌৰি গৈছে। অৱশেষত হুঁচৰি দলটো নয়নজ্যোতিদাৰ মাটিত ভৰি দিলে। চোতালখন ডাঙৰ। আমগছৰ ছাঁত গোটেই চোতালখন শীতল হৈ আছে। ঘৰৰ আগফালে তুলসীৰ থান। থানৰ কাষতে কলপাতৰ আঁচলত শৰাই সাজি ৰখা আছে। আৰু সেই শৰাই লৈ থিয় হৈ আছে — সোণপাহী। পিংকুৰ হাত অলপ কঁপিল। মুগাৰ মেখেলা-চাদৰত সোণপাহী আজি যেন পথাৰৰ সোণালী ধান। হাতত জেতুকাৰ বোল, কপালত চন্দনৰ টিকা, কাণত সোণৰ কাণফুল। পিংকুৰ চকু এক মুহূৰ্তৰ বাবে সেই ৰূপতে আৱদ্ধ হৈ পৰিল।
সোণপাহীয়েও দেখিলে, দলটো আহিছে। তাইৰ চকুৱে স্বাভাৱিকভাৱে দলটোত এবাৰ ফুৰিল — আৰু অলপ বেছিকৈ এক ঠাইত ৰ’ল। তাৰ পিছতেই তাই চকু নমাই চাদৰৰ আঁচলটো টানি মুখখন অলপ ঢাকিলে। কিন্তু যিখিনি ৰ’ল, সেইখিনিতেই পিংকুৰ হৃদয় এটা অদ্ভুত সুৰত বাজি উঠিল।
৫)
হুঁচৰি আৰম্ভ হ’ল।
পিংকুৰ প্ৰথম স্পৰ্শ পৰে ঢোলত — আৰু সেই মাতত গোটেই চোতালখন কঁপি উঠিল। পেঁপাৰ সুৰ স্বৰে স্বৰে মিলিল, তালৰ তালে তালে দলটি স্ফূৰ্তি হৈ পৰে। অঞ্জনে প্ৰথম গীতটো ধৰিলেঃ
“বৰদৈচিলা উৰিলি ক’ত, কোন বনৰ পাৰে,
আমি থাকোঁ কোন গাঁৱতে, জানিবা নিজে সাৰে…”
ঘৰৰ ভিতৰৰ পৰা মানুহ ওলাই আহিল। নয়নজ্যোতিদা নিজেই বাহিৰলৈ আহি মুখত এটা সন্তুষ্টৰ হাঁহি লৈ থিয় হ’ল। তেওঁৰ কাষতে ঘৰৰ আন মানুহখিনি। সোণপাহী শৰাই লৈ অপেক্ষা কৰি থাকিল।
পিংকুৱে ঢোল বজাইছে, কিন্তু তাৰ চকু চুৰকৈ এবাৰ দুবাৰ সোণপাহীৰ ফালে যায়। সোণপাহীয়ে কেতিয়াবা চায়, কেতিয়াবা নাচায়। কিন্তু দুয়োৰে মাজত এটা অদৃশ্য সুতা টানি আছে — দুয়োৱে অনুভৱ কৰিছে, কেৱল মুখ ফুটাই কোৱা হোৱা নাই।
প্ৰথম গীতটো শেষ হোৱাৰ পিছত কিছু বিৰতি। পিংকুৱে সুযোগটো ল’লে।
সি লাহেকৈ, প্ৰায় নিজৰ মনত থকাৰ দৰে, ঢোলত এটা নতুন সুৰ তুলিলে। তাৰ পিছত এটি গীত গাবলৈ ধৰিলেঃ
“আঁহতৰে পাততে কুৰুলিয়াই কেতেকী, নাহৰৰ ফুলিলে কলি;
মনৰে কথাটি মনে মনে আছিল, আজি যা ক’বলৈ ওলাই…”
অঞ্জনে চকু মেলিলে। ৰাজে কোঁচালে। বিজয়ে মুখত এটা হাঁহি লুকুৱাই ৰাখিল। দলৰ কেওঁৱে মাত দিলে নাই — তেওঁলোকে বুজিছে কথাটো।
সোণপাহীয়েও বুজিলে।
তাইৰ দুই গাল ৰঙচঙীয়া হৈ পৰিল — জেতুকাৰ বোলতকৈও বেছি ৰঙা। তাই মুখ নমাই ল’লে। পাছত ওচৰত থকা বান্ধৱী লতিকাৰ কাণত কিবা কৈ দ্ৰুতপায়ে ঘৰৰ ভিতৰলৈ সোমাই গ’ল।
৬)
পিংকুৰ মনটো চমকি উঠিল। “বেছি হ’ল নেকি? ভুল হ’ল নেকি?” — সি মনে মনে ভাবিলে। হাতৰ চাপ অলপ দুৰ্বল হৈ পৰিল। ঢোলৰ মাতটো যেন সিও লাজ পালে।
হুঁচৰি চলি থাকিল। আন গীত, আন তাল। কিন্তু পিংকুৰ মনটো এতিয়া ঘৰৰ ভিতৰৰ দিশে আছে।
পাঁচ মিনিট। দহ মিনিট।
তাৰ পিছত — সোণপাহী ওলাই আহিল।
এইবাৰ তাইৰ হাতত তামোলৰ বঁটাখনৰ লগতে আৰু এখন বস্তু আছে — ভাঁজ কৰা এখন নতুন গামোচা। গামোচাখন চৰকচীয়া ৰঙৰ, মাজত বগা জমিনত সুতাৰে বোৱা নক্সা।
হুঁচৰি শেষ হ’ল। নয়নজ্যোতিদাই আশীৰ্বাদ দিলে। তামোলৰ বঁটা আগবঢ়ালে। দলৰ সকলোৱে প্ৰণাম কৰিলে।
সোণপাহী আহিল — আগবঢ়া দলটোৰ সদস্যলৈ তামোল আৰু গামোচা দিবলৈ। হৰিন, ৰাজ, বিজয় — সকলোকে এখনকৈ গামোচা দিলে।
পিংকুৰ পাল আহিল শেষত।
সোণপাহীয়ে গামোচাখন দিলে। পিংকুৱে হাত আগবঢ়াল। সেই মুহূৰ্তটোতে — গামোচাখনৰ ভাঁজৰ ভিতৰেদি সোণপাহীৰ আঙুলিয়ে পিংকুৰ হাতৰ পিঠিত অতি সৰুকৈ চুলে। ক্ষণস্থায়ী। প্ৰায় ধৰা নপৰাৰ দৰে। কিন্তু দুয়োৱে অনুভৱ কৰিলে।
পিংকুৱে গামোচাখন লৈ ধন্যবাদ জনালে। তাৰ পিছত দলটো আগবাঢ়িল পৰৱৰ্তী ঘৰৰ দিশে।
৭)
কিছু আগবাঢ়ি গৈ পিংকুৱে গামোচাখন এবাৰ মেলি চালে।
গামোচাখনৰ কোণত — সুতাৰে সৰুকৈ বোৱা এটা আখৰ। “প”।
মাত্ৰ এটা আখৰ। কিন্তু সেই এটা আখৰতেই এখন গোটেই পৃথিৱী আছে। “প” মানে পিংকু। “প” মানে পৰিপক্ক হৈছে। “প” মানে... আৰু বেছি কল্পনা কৰিবলৈ পিংকুৰ বুকুটো আৰু দুপদ ধৰিব নোৱাৰা হ’ল।
কি হ’ল? ৰাজে সোধে, “গামোচাখনত কি লিখা আছে?”
নাই, পিংকুৱে হাঁহিলে। “মাত্ৰ নক্সা।”
“নক্সা” ৰাজে ৰহস্যময় হাঁহি হাঁহিলে। হয়, নক্সা।
পিংকুৱে ঘূৰি চাই দেখিলে — সোণপাহীহঁতৰ চোতালৰ আমগছৰ আঁৰত থিয় হৈ সোণপাহীয়ে এইফালে চাই আছে। তাইৰ মুখত এটা লাজৰ হাঁহি। চকু দুটা কথা কৈছে — শব্দ নোলোৱাকৈ।
পিংকুৱে এটা সৰু হাঁহি ঘূৰাই দিলে। তাৰ পিছত সি মুখ ঘূৰাই আগবাঢ়িল — কিন্তু সেই হাঁহিটো তাৰ মুখত আৰু সহজে মুছ খাব নালাগে।
৮)
গোটেই দিনটো হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে ফুৰিলে। সন্ধিয়া হোৱাৰ আগতে দলটো ঘূৰি আহিল। পিংকুৰ হাতত ঢোলটো সৰৱ হৈছে— কিন্তু মনটো? মনটো যেন পখিলীৰ দৰে।
ৰাতি খাওঁতে ঘৰত মাকে সোধিলে — “আজি বৰ খুচি-খুচি লাগিছিল নেকি?”
“নালাগিছিল” পিংকুৱে মিছা ক’লে।
মাকে হাঁহিলে। সেই হাঁহিত অনেক কথা বুজি পোৱাৰ ইঙ্গিত আছে। কিন্তু মাকে একো নক’লে।
ৰাতি বিচনাত শুই পিংকুৱে গামোচাখন আৰু এবাৰ মেলি চালে। চন্দ্ৰৰ পোহৰ খিৰিকিত পৰিছে। সেই পোহৰত গামোচাৰ দঁতিত লিখা “প” আখৰটো যেন জিলিকি উঠিল।
সি ভাবিলে — কাইলৈ আকৌ হুঁচৰি আছে। আকৌ সেই বাটেদি যাব লাগিব। আকৌ সেই আমগছৰ তলত...
৯)
বিহু মাহজুৰি হয়। তাৰ পিছত পিংকু আৰু সোণপাহীৰ কাহিনীও মাহজুৰি চলিল — কিন্তু মাহ মাহ ধৰি। কেতিয়াবা নদীৰ পাৰত আকস্মিক দেখা, কেতিয়াবা বজাৰত লগালগ, কেতিয়াবা বৰষুণৰ বতৰত মেঘৰ আঁৰত লুকাই থকা কোনো এটা মুহূৰ্ত।
শেষত কথাটো কোনে ক’লে — সেইটো আৰু অন্য কাহিনী। কিন্তু সেই বছৰৰ বিহুত ঢোলৰ এটা মাতে আৰু গামোচাত লিখা এটা আখৰে দুটা মনৰ মাজৰ দূৰত্ব সামান্য কমাই দিছিল — এইটোৱে সঁচা।
ব’হাগ আহিলে এতিয়াও পিংকুৰ কাণত সেই পুৰণা বিহু গীতটি বাজেঃ
“মনৰে কথাটি মনে মনে আছিল, আজি যা ক’বলৈ ওলাই…”
আৰু মনত হয়, ঢোলৰ মাতেও কেতিয়াবা মনৰ কথা ক’ব পাৰে — কেৱল চিনিব জানিলেই হ’ল।
Doksiri দকচিৰি, এপ্ৰিল, ২০২৬
No comments:
Post a Comment