শেষ আশ্ৰয়

 

শেষ আশ্ৰয়

সুখলতা টাইদ 

     এক কোণত নিস্তব্ধে থিয় হৈ আছে এটা ঘৰ— “শান্তি নিকেতন বৃদ্ধাশ্ৰম”। বাহিৰৰ পৰা চালে বেছি কিবা বিশেষ দেখা নাযায়, কিন্তু ভিতৰত আছে বহু জীৱনৰ গল্প, বহু অপূৰ্ণ আশা আৰু বহু নীৰৱ চকুৰ পানী।

ৰমেশ বৰুৱা, বয়স প্ৰায় সত্তৰ বছৰ। তেওঁ আছিল এখন বিদ্যালয়ৰ মান্য শিক্ষক। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত তেওঁ আছিল অত্যন্ত প্ৰিয়। জীৱনৰ সকলো সময় তেওঁ পৰিয়াল আৰু ছাত্ৰসকলৰ বাবে উজাৰি দিছিল। পুত্ৰ অমিতৰ বাবে তেওঁৰ সকলো সপোন। অমিত ডাঙৰ হৈ মহানগৰত চাকৰি পালে। ৰমেশ বাবুৱে ভাবিছিল—“এতিয়া মোৰো দিন ভাল আহিব।”

কিন্তু সময়ৰ সৈতে সকলো সলনি হ’ল।

    অমিতে বিয়াৰ পিছত নিজৰ পৃথক সংসাৰ আৰম্ভ কৰিলে। শহৰৰ ব্যস্ত জীৱনত পিতৃৰ বাবে ঠাই যেনে সৰু হৈ গ’ল। প্ৰথমে ৰমেশ বাবুক কোৱা হ’ল—“বাবা, আপোনাৰ যত্ন ল’বলৈ আমাক সময় নাই, বৃদ্ধাশ্ৰমত থাকিলে আপুনি ভালেই থাকিব।” এই কথাটো তেওঁৰ হৃদয়ত যেন বজ্ৰপাতৰ দৰে পৰিল।

এদিন তেওঁক “শান্তি নিকেতন বৃদ্ধাশ্ৰম”লৈ লৈ অহা হ’ল। গাড়ীৰ পৰা নামোতে তেওঁ এটাই প্ৰশ্ন কৰিছিল—“মই কি ইমান বোজা হৈ গ’লো নেকি?”

বৃদ্ধাশ্ৰমত তেওঁ প্ৰথম দিনটোত একেবাৰে নীৰৱ হৈ আছিল। চাৰিওফালে থকা আন বৃদ্ধ-বৃদ্ধাসকলৰ চকুত তেওঁ একে কাহিনী দেখিলে—পুত্ৰ-কন্যাৰ পৰা বিচ্ছিন্নতা, নিঃসঙ্গতা আৰু অপেক্ষা।

সেই ঠাইতেই তেওঁ লগ পালে সুমিত্ৰা বাইক। সুমিত্ৰা বাই আগতে এগৰাকী সংগীত শিক্ষয়িত্ৰী আছিল। তেওঁৰ মাতত এতিয়াও মিঠা সুৰ বাজে। দুয়োয়ে লাহে লাহে কথা-বতৰা আৰম্ভ কৰিলে। নিজৰ দুখ-সুখবোৰ শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। ৰমেশ বাবুৱে অনুভৱ কৰিলে—দুখবোৰ ভাগ-বতৰা কৰিলে অলপ লাঘৱ হয়।

দিনবোৰ গৈ থাকিল। বৃদ্ধাশ্ৰমত তেওঁলোকে নিজৰ দৰে এটা সৰু পৰিয়াল গঢ়ি তুলিলে। সকলাে লগে লগে খাই, হাঁহি, কেতিয়াবা কান্দে। ৰমেশ বাবুৱে পুনৰ শিক্ষকৰ ভূমিকা ল’লে—আশ্ৰমত থকা কিছুমান লোকক পঢ়াবলৈ ধৰিলে, কিছুমানৰ লগত গল্প পাতিবলৈ ধৰিলে। সুমিত্ৰা বাইয়ে সংগীত শিকাবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। আশ্ৰমটোত লাহে লাহে নতুন জীৱনৰ সোঁত আহিল।

        এদিন দীপাৱলীৰ সময়ত আশ্ৰমত এটা অনুষ্ঠান আয়োজন কৰা হ’ল। সকলোৱে নিজৰ প্ৰতিভা দেখুৱাবলৈ সাজু হ’ল। ৰমেশ বাবুৱে এখন সৰু ভাষণ দিলে—“জীৱনত যি পাইছোঁ, তাকেই মানি ল’ব লাগে। কিন্তু মৰমৰ অভাৱত জীৱন অন্ধকাৰ হৈ পৰে।”

সেই দিনটোত হঠাৎ অমিত আহিল। বহুদিন পিছত পিতৃক দেখা পাই তেওঁৰ চকু ভিজি গ’ল। তেওঁ ক’লে—“বাবা, মোক ক্ষমা কৰক। মই আপোনাক বুজিব নোৱাৰিলোঁ।”

ৰমেশ বাবুৱে অলপ সময় নীৰৱে থাকি ক’লে—“ক্ষমা কৰাটো কঠিন নহয়, কিন্তু পাহৰাটো সহজ নহয়।” তেওঁৰ কথাত আছিল বেদনা, কিন্তু লগতে আছিল মমতা।

অমিতে পিতৃক ঘৰলৈ লৈ যাব বিচাৰিলে। কিন্তু এইবাৰ সিদ্ধান্ত ৰমেশ বাবুৰ হাতত আছিল। তেওঁ চাৰিওফালে চালে—এইবোৰ মানুহ, এইবোৰ মুখ, এইবোৰ দুখ-সুখে ভৰা বন্ধুত্ব। তেওঁ মৃদু হাঁহি হাঁহি ক’লে—“মই ইয়াতেই থাকিম। ইয়াত মোৰ দৰে বহু মানুহ আছে, যাৰ সৈতে মোৰ হৃদয় জুৰি গৈছে।”

অমিত নীৰৱে থাকিল। তেওঁ বুজি পালে—এতিয়া পিতৃৰ ঘৰ এই বৃদ্ধাশ্ৰমেই।

শেষত ৰমেশ বাবুৱে ক’লে—“তুমি আহিবা, মই অপেক্ষা কৰিম। কিন্তু এতিয়া মোৰ দায়িত্ব ইয়াত।”

“শান্তি নিকেতন বৃদ্ধাশ্ৰম”ত পুনৰ জীৱন আৰম্ভ হ’ল—এয়া শেষ আশ্ৰয় নহয়, এয়া নতুন আৰম্ভণি।

       এই উপন্যাসিকাই আমাৰ সমাজক এটা প্ৰশ্ন কৰি থৈ যায়—যিসকলে আমাক জীৱন দিছিল, তেওঁলোকৰ শেষ সময়ত আমি কিমান দিয়া উচিত?

বৃদ্ধাশ্ৰম হয়তো এখন ঘৰ, কিন্তু সঁচা আশ্ৰয় সদায় মৰম আৰু সন্মানত থাকে।

Doksiri দকচিৰি, মে, ২০২৬