MISING KÍLAM

 

MISING KÍLAM

Dusyanta Noro

    Gamikpé tíla gernam agerdém kílam émna lu:lado. Gamikdém tídolo édílo:sinéi tímurla:mang. Kapékonéi tímurmíloi bí gamikpé kapésinéi ila:mang. Lupélumílo bangkí bangkí attar kínané alamdémsin kílam émna lula:do. Kínam dokké alam édé gompir annyidém bíkpumsugel ‘kílam’ gomnudém bíglentung. ( Kínam +alam=Kílam). Ngolu kílam émyémílo 1+1=2, 2-1=1, 3x2=6 émnamo:dém lukandag émna mé:do.Édé méngka:mo:pé Mising kílamdé éddauko ponme:mang. Mising kílamdok arang agomdé aipé ponta:dag. Mising kílam agomém kinpénammé bojeko kadung. Mising kílam agomém kinma:la ako- annyi, asong- so:nyi, bu:nyi- bu:pi -------émna lunam atí atí agom kídí:dém siyum- sí:roké ko- ko:néng yaméng ommangé kinkuma:pé idung. ‘Yaménga du:sindok ambíndém mong appi:ko kílíktog émnam ayodok lunam agomdém tatkinma:la yaméng ommangé  ngapinsudung.Ayodé:sin yaméng ommangé tatkinkampé ‘Two- three-four émna bulu lubila:ma:pé idung. Do:lu:lok leke ta:to ya:yo buluoé su:lo:pé ako- annyi aum émnam gompir kídí:dém lubomsula dung. Bulu sikurmíloi aínémpé iné agom kídí:désin mongku amo:pé gíyékupé. Édé agom kídí:dém turyarla du:monam légangé Mising kílam agomém o:rí:pé kinpa:ru:yé. Mising kílamsok agom du:rí- rísudé aipé pontadag émnam agomdé sémpé- arai andéng, ajjo- botté, bangkí bangkí attarlok séum kala ngolu kído.Bangkí bangkí attarlok bangkí bangkí kílam do:yi:dém kinpémílo ngolu  0 (zero}dokké ‘lo’ do:pé Misi:pé kinpomílo aido. Atí atí kíbígém adnané Íyíngko kítégé dung. Édébulu - 0,1,2,3,4,5,6,7,8 odokké 9. Sé kítég kídí:sém “Hindu-Arabic neumerals” émna ludo. Kítég manggom kíbíg kídí:sok adloddé Misi:pé lékkoyé, poloddé:pag anguyé. Lukanpé-

0-abín/, 1-ako/, 2-annyi/, 3-aum/, 4-appi: /, 5-ang-ngo/, 6- akkéng/, 7- kíníd/, 8-pi:nyi/, 9- konang/, 10- íying.

Bangkí bangkí attar kínamlik kílam -

‘Bung’ dém ilígla kínam:- ‘Bung’ dok néríng gompirdé ‘Abung’. Abung dé ako lukanyé. Abunggel arainé attarém kídolo ‘bung’ dém ‘Míng’ dém ilígla kínam:- ‘Míng’ dok néríng gompirdé ‘Amímg’. Ísíng amíng manggom bugné nési- néngam amíngém amíngdok tayopé kídolo ‘Míng’ dém ilígla kíyarra kíla:do. ‘Míng’ dém ilígla bangkí bangkí aminém kíla:do. Dokki ‘Míng’ dém ilígla kídodo amíng amindém mintégla kímílo aido. Lukan- Ísíng amíng /,  Ísíng amíng mí:nyi (amíng+ mí:nyi)/,Ísíng amíng míngum (amíng+aum) /,Nemu amíng mí:pi /,Kopag amíng míngo   atí atí.

‘Song’ dém ilígla kínam:- ’Song’ dok néríng gompirdé ‘Asong’. ‘Asong’ dé ako lukanyé. Akodok tayo:pé ‘song’ dém ilígla kídolo attar amindém ilígla kímílo aido. 

    Lukan- 

        Ía so:nyi(asong+annyi)

        Kolom songum (asong+aum)

        Tukun so:pi (asong+appi) atí atí.

‘Pir’ dém ilígla kínam:-’Pir’ dok néríng gompirdé ‘Apir’. Porog manggom dénggoné péi-péttang, asilo dunggoné ongo-tatíg kísaném’apir’ dok ‘pir’ dém ilígla kído. Apirdé akomumko lukanyé. Amindém mintégla ‘pirdém ilígla kímílo aido. Lukanpé-

    Porog pirnyiko(apir+annyi)

    Péttang pirumko(apir+aum) atí atí.

‘Bor’ dém ilígla kínam:-’Bor’ dok néríng gompirdé ‘Abor’. Atagné attarém ‘abor’ dok ‘bor’ dém ilígla kíyé. ‘Abor’ dok tayo:pé ‘bor’ dém attar aminém ilígla kímílo aido. Lukan-              

    Toktang borpi:ko (abor+appi)

    Ékkam borumko (abor+aum) atí atí.

‘Dor’ dém ilígla kínam:-’Dor’ dok néríng gompirdé ‘ador’. Símín-sike, soí-menjeg, ongo atí atíém ‘ador’ dok ‘dor’ dém ilígla kído. Kínam amindém mintégla kímílo aido. ‘Ador’ dé akomumko lukanyé. Lukan-

    Menjeg dornyiko (ador+annyi)

    Sumyo dorumko(ador+aum)

    Ngobí dorngoko(ador+ang-ngo)atí atí.

‘Pí’ dém ilígla kínam:- ’Pí’ dok néríng gompirdé ‘apí’. Alummuané attarém ‘apí’ dok ‘pídém ilígla apídok tayo:pé kíla: gíla:do. ‘Pí’dok bangkí bangkí attarém kíla:do dokki attar aminém mintéksul kímílo aido. Lukan-

    Bo:l pi:nyiko(apí+annyi)

    Po:lo píumko (apí+aum)

    Tapa píngoko (apí+ang-ngo) atí atí.

‘Gom’ dém ilígla kínam:-’Gom’ dok néríng agomdé ‘agom’. ‘Agom’ dok ‘gom’ dém ilígla kídolo attar amindém mintégla kímílo aido. Lukan-

    Guyé agomko/gomnyiko (agom+annyi)

    Kusere gomumko(agom+aum) atí atí.

‘Tag’ dém ilígla kínam:- ‘Tag’ dok néríng gompirdé atag manggom dítag. ‘Atag’ dok ‘tag’ dém ilígla kídolo attar amindém mintégla kímílo aido. Lukan-

    Ísíng tagnyiko(atag+annyi)

    Ísíng tagumko(atag+ aum) atí atí.

‘Tung’ dém ilígla kínam:- ‘Tung’ dok néríng gompirdé ‘attung’. Attung’ dok ‘tung’ dém ilígla kídolo attar amindém mintégla kímolo aido. Lukan-      Ísíng tu:nyiko(attung+annyi)

        Ísíng tu:pi:ko (attung+appi)

        Kopag tungumko(attung+aum)  

Akonto.....