তুমি নাই বাবে আজি শূন্য অসম

 তুমি নাই বাবে আজি শূন্য অসম

গোপাল দাস

    আজিৰ অসম যেন নিস্তব্ধ। গানৰ সুৰত যি ৰাজ্যখন সদায় জীপাল আছিল, সেই ৰাজ্যখনৰ আকাশ আজি গম্ভীৰ। বতাহে যেন আগৰ দৰে গীত গাই নাচে নাহে। মানুহৰ মুখত হাঁহি আছে যদিও হৃদয়ৰ গভীৰত এক শূন্যতা। সেই শূন্যতাৰ নাম — Zubeen Garg।

   তুমি নাই বাবে আজি অসম খালী যেন লাগে। তোমাৰ কণ্ঠস্বৰৰ প্ৰতিটো শব্দত অসমৰ মাটি-মাকৰ সুবাস আছিল। তোমাৰ গানত নদীৰ সোঁত আছিল, পাহাৰৰ স্থিৰতা আছিল, কৃষকৰ ঘাম আছিল, মায়েৰ মৰম আছিল। তুমি আছিলা কেৱল এজন গায়ক নহয় — তুমি আছিলা অসমৰ আত্মাৰ স্বৰ।

   তুমি যিদিনা গ’লা, সেইদিনা যেন আকাশেও কান্দিছিল। ডাৱৰে ঢাকি ধৰিছিল সূৰ্য্যক, বতাহেও যেন থমকি গৈছিল। তাৰ পিছৰে পৰা আজি পাঁচ মাহ হ’ল — বৰষুণে যেন পথ পাহৰি পেলালে। যেন প্ৰকৃতিয়ে অভিমান কৰিছে। এই নীৰৱতাই ক’লে — অসমে কাক হেৰুৱালে।

   বৰষুণ কেৱল পানীৰ ধাৰা নহয়, অসমত ই জীৱনৰ প্ৰতীক। কৃষকৰ আশাৰ উৎস, প্ৰকৃতিৰ সজীৱতা, নদীৰ প্ৰাণ। কিন্তু আজি সেই বৰষুণো নাহে। যেন আকাশে ক’ব খোজে — “যিজনে মোৰ বুকুত সুৰ ভৰাই দিছিল, তেওঁ নাই — মই কেনেকৈ কান্দিম ?”

   জুবিন দা, তোমাৰ গানত আছিল অসমৰ দুখ-কষ্টৰ ইতিহাস। বানপানীৰ বুকুত ডুব যোৱা গাঁওবোৰৰ কান্দোন, দৰিদ্ৰ শিশুৰ চকুত থকা সপোন, মাতৃৰ অপেক্ষা, প্ৰেমিকাৰ বেদনাভৰা চিঠি — সকলো তুমি কণ্ঠত বন্দী কৰিছিলা। তুমি আছিলা জনতাৰ শিল্পী। ষ্টেজত থিয় হৈ কেৱল গান নগাইছিলা — তুমি মানুহক সাহস দিছিলা।

অসমৰ যুৱ সমাজে তোমাৰ গান শুনি জীৱনৰ দিশ বিচাৰিছিল। বহুজন হতাশাৰ মাজত তোমাৰ সুৰত আশা পাইছিল। তুমি শিকাইছিলা — কষ্ট থাকিলেও মাথোঁ আগবাঢ়ি যাব লাগে। তুমি ক’ব নালাগিছিলা ভাষণত, তুমি ক’ব পাৰিছিলা গীতত।

আজিও ৰেডিঅ’ত তোমাৰ গান বজে। কিন্তু সেই গানে আজি আনন্দৰ লগত দুখো আনে। কাৰণ গীত আছে, কিন্তু গায়ক নাই — অন্ততঃ হৃদয়ৰ কাষত নাই যেন লাগে। মানুহে অনুভৱ কৰে — “আহা, যদি আজিও নতুনকৈ এটা গান আহিলেহেঁতেন!”

তুমি আছিলা অসমৰ সাঁকো — গাঁও আৰু চহৰৰ মাজত। তোমাৰ গীতত গাঁওৰ সহজতা আছিল আৰু চহৰৰ আধুনিকতা। সেয়াই তোমাক সকলোৰে আপোন কৰি তুলিছিল। ধনী-দুখীয়া, ছাত্ৰ-শ্ৰমিক, বৃদ্ধ-যুৱক — সকলোৰে জুবিন দা একে।

প্ৰকৃতিয়ে যিদৰে গছৰ পাত সৰি পৰিলে শূন্যতা সৃষ্টি হয়, তেনেদৰেই তোমাৰ অনুপস্থিতিয়ে অসমৰ সংস্কৃতিত এটা ডাঙৰ খালী ঠাই সৃষ্টি কৰিছে। সেই ঠাই কোনোয়ে সহজে পূৰণ কৰিব নোৱাৰে। নতুন শিল্পী আহিব, নতুন গান হ’ব — কিন্তু জুবিন দাৰ দৰে অনুভৱ কোনোয়ে দিব নোৱাৰে।

তুমি নাছিলা কেৱল সংগীতৰ মানুহ — তুমি আছিলা সমাজৰ মানুহ। বানপানীৰ সময়ত মানুহৰ কাষত থিয় হৈ সহায় কৰিছিলা। দুৰ্যোগত কণ্ঠস্বৰেৰে সাহায্য সংগ্ৰহ কৰিছিলা। তুমি শিকাইছিলা — শিল্পী মানে কেৱল আলো-চমক নহয়, দায়িত্বও।

আজিৰ অসমত বহু উন্নতি হৈছে — ডাঙৰ বিল্ডিং, নতুন পথ, প্ৰযুক্তি। কিন্তু আত্মাৰ উন্নতি তেতিয়াহে হয় যেতিয়া সংস্কৃতি জীয়াই থাকে। তোমাৰ গানেই আছিল সেই সংস্কৃতিৰ প্ৰাণ। তোমাৰ অনুপস্থিতিত সেই প্ৰাণ আজি যেন ক্ষীণ।

বৰষুণ নাহে, আকাশ গম্ভীৰ, মানুহ নিস্তব্ধ — এই সকলো যেন একে কথাই কয়:

“অসমে নিজৰ স্বৰ হেৰুৱালে।”

তথাপিও, আশাৰ কথা এটাও আছে। তুমি শাৰীৰিকভাৱে নাই হলেও তোমাৰ গান আছে। সেই গানেই তোমাক অমৰ কৰি ৰাখিছে। যেতিয়ালৈকে ব্ৰহ্মপুত্ৰ বয়, যেতিয়ালৈকে পাহাৰ থিয় হৈ থাকে, যেতিয়ালৈকে অসমীয়াই গান ভাল পায় — তেতিয়ালৈকে জুবিন দা জীয়াই থাকিব।

   প্ৰতিটো বৰষুণৰ টোপালত হয়তো তোমাৰ সুৰ লুকাই আছে। প্ৰতিটো বতাহৰ সোঁতত হয়তো তোমাৰ কণ্ঠস্বৰ ভাঁহি আহে। আৰু যেতিয়া কোনো শিশুৱে প্ৰথমবাৰৰ বাবে তোমাৰ গান গাই — তেতিয়াই প্ৰমাণ হয়, তুমি কেতিয়াও সঁচাকৈ নাযোৱা।

তুমি নাই বাবে আজি অসম শূন্য লাগে ঠিকেই, কিন্তু তোমাৰ সৃষ্টিয়ে সেই শূন্যতা অলপ অলপ ভৰাই ৰাখিছে।

জুবিন দা, তুমি আমাৰ গান, আমাৰ অনুভৱ, আমাৰ আত্মা।

তুমি নাই বুলি ক’লেও —

তুমি সদায় অসমত আছা।

Doksiri দকচিৰি, মাৰ্চ, ২০২৬