সামাজিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে বিদ্যালয়

 সামাজিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে বিদ্যালয়

শ্ৰীভাইগেশ্বৰ পগাগ

পাচিঘাট

     প্ৰকৃতিৰ আটাইতকৈ মেধাৱী জীৱ মানুহে নিজৰ বহুমূলীয়া চিন্তা আৰু ধাৰণাৰে এই পৃথিৱীখনক শোভা আৰু পৰিশোধন কৰিছে। শিক্ষাৰ মন্দিৰ বিদ্যালয়। শিক্ষাৰ অৰ্থ হ’ল আভ্যন্তৰীণ শক্তি আৰু অন্তৰ্জীৱনৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰা। শিক্ষা হৈছে সমাজৰ উচ্চ পৰ্যায়ৰ নিজৰ মূল্যবোধক পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ প্ৰয়াস। শিক্ষা হৈছে এক বহল আৰু বৈচিত্ৰময় ক্ষেত্ৰ, যাক পাঠদান আৰু শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে।

    মহাত্মা গান্ধীয়ে কৈছিল-‘শিক্ষাৰ সৈতে মোৰ উদ্দেশ্য মানুহৰ সকলো দিশতে উত্তম গুণবোৰ উলিয়াই অনা।’ নেচনেল কাউন্সিল অৱ এডুকেচনেল ৰিচাৰ্চ এণ্ড ট্ৰেইনিঙৰ মতে শিক্ষা হ’ল সেইটোৱেই যিয়ে সকলো পাপ ধ্বংস কৰি সকলো গুণৰ বিকাশ ঘটায়।যাক আমি জীৱনৰ চাকি বুলি কব পাৰি।

  স্বামী বিবেকানন্দই কৈছিল- ‘শিক্ষা হৈছে মানুহৰ মাজত ইতিমধ্যে থকা সিদ্ধতাৰ প্ৰকাশ।’ সাধাৰণতে শিক্ষা শব্দৰ অৰ্থ হ’ল জ্ঞান আহৰণ, অধ্যয়ন, আৰু পাঠদানৰ দক্ষতা। শিক্ষা হৈছে এক অবিৰত সামাজিক প্ৰক্ৰিয়া য'ত মনৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তিসমূহৰ বিকাশ ঘটে।

   জ্ঞান আৰু দক্ষতা বৃদ্ধিৰ লগতে আচৰণো সলনি হয়। শিক্ষাক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয়। ক)আনুষ্ঠানিক শিক্ষা, অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা, আৰু খ)অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা।আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ ভিতৰত বিদ্যালয় আৰু অবিদ্যালয়ত প্ৰদান কৰা শিক্ষা অন্তৰ্ভুক্ত।

   অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ ভিতৰত ঘৰুৱা আৰু সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে জড়িত শিক্ষা অন্তৰ্ভুক্ত আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা কাৰ্যসূচী বা বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ অধীনত দিয়া হয়।সকলো ব্যক্তিয়ে সমাজত নিজৰ ভূমিকা অনুযায়ী কৰ্ম কৰে।মানুহ হৈছে সামাজিক প্ৰাণী।সেয়ে প্ৰত্যেকে সমাজৰ মংগলৰ কাৰণে কৰ্ম কৰিব লগা হয়।ইয়াৰ ফলত প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ সামাজিক প্ৰয়োজন পূৰণ হয় আৰু সমাজখনো উন্নয়নৰ পথত আগবাঢ়ি যায়। এই সামাজিক ব্যৱস্থাটোক মনত ৰাখি দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ ব্যৱস্থা ৰাষ্ট্ৰই কৰে। শিক্ষাৰ জৰিয়তে শিশু সকলক সামাজিক ঐতিহ্য প্ৰদান কৰা হয়।

“শিক্ষা” শব্দটো সংস্কৃত মূল “শিস”ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে শিকিব বা শিকাব। “ক” প্ৰত্যয়টোৱে নিজৰ অৰ্থ সলনি কৰি শিক্ষাদান-শিক্ষণ প্ৰক্ৰিয়ালৈ ৰূপান্তৰ হয়। সংকীৰ্ণ অৰ্থত শিক্ষা হ’ল নিৰ্দিষ্ট সময় আৰু স্থানত (বিদ্যালয়) পৰিচালিত এক পদ্ধতিগত প্ৰক্ৰিয়া য’ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক পাঠ্যক্ৰম অনুসৰি পাঠদান কৰা হয় আৰু পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে মূল্যায়ন কৰা হয়।

   শিক্ষা হৈছে এনে এক সামাজিক প্ৰতিষ্ঠান যিয়ে ব্যক্তিৰ বিশ্বাস আৰু মূল্যবোধ গঢ় দিয়াত সৰুৰে পৰাই অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। স্কুল হৈছে এনে এক অনুষ্ঠান য'ত শিশুসকলক আনুষ্ঠানিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়।বিদ্যালয় কেৱল অধ্যয়নৰ কেন্দ্ৰই নহয়, কিছুমান নিয়মৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি আৰু সঠিক ব্যৱস্থাৰ সৃষ্টি কৰি সকলোৰে স্বাৰ্থত কাম কৰা অনুষ্ঠান।এই সংস্থাটোৱে এটা সুসংগঠিত গাঁথনিৰ সৈতে কাম কৰে য’ত নেতৃত্ব, পৰিকল্পনা, ৰূপায়ণ আৰু মূল্যায়ন অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। স্কুল এক সামাজিক অনুষ্ঠান হোৱাৰ বাবেই শিক্ষিত নাগৰিক সকলক সমাজখন প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁলোকক চিন্তা-চৰ্চা আৰু নিজৰ সিদ্ধান্ত ল’বলৈ সক্ষম কৰি তোলে। বিদ্যালয় এনে এখন প্ৰতিষ্ঠান য’ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক পাঠ্যক্ৰমৰ জ্ঞান প্ৰদান কৰাৰ লগতে তেওঁলোকৰ শাৰীৰিক, মানসিক, সামাজিক আৰু নৈতিক আদি সৰ্বাংগীন বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ বাবে অভিভাৱক, প্ৰশাসনিক কৰ্মচাৰী, আৰু শৈক্ষিক সম্পদৰ প্ৰয়োজন। তেওঁলোকৰ সমন্বয়ৰ জৰিয়তেহে এখন বিদ্যালয়  শক্তিশালী অনুষ্ঠান হ’ব পাৰে, য’ত সকলোৱে মিলি নিজৰ লক্ষ্যত উপনীত হ’ব পাৰে। বিদ্যালয়ৰ উদ্দেশ্য হৈছে পৰিকল্পিতভাৱে জ্ঞান প্ৰদান কৰি শিশুৰ প্ৰতিভা বিকাশ কৰা আৰু তেওঁলোকক আদৰ্শ নাগৰিক হিচাপে গঢ়ি তোলা। এই জ্ঞানৰ স্থানত শিশুসকলক মৌলিক শৈক্ষিক জ্ঞান, শিক্ষণ দক্ষতা, সাংস্কৃতিক সচেতনতা শিকোৱা হয়।আজু ককা ইহঁতে এনেদৰে কৈছিল- ‘ল’ৰা-ছোৱালীক স্কুললৈ পঠিয়াব,বৰ্ণমালাৰ জ্ঞান জগাই তোলিব। ল’ৰা-ছোৱালীবোৰ আকৃতিহীন মাটি,ইহঁতবোৰ সমাজৰ ধুনীয়া ফুলদানি।শিক্ষাই সন্মানৰ খেতি কৰে,আহকচোন তেওঁলোকক সন্মানীয় কৰি তোলোঁ। বিদ্যালয়খন শিক্ষাৰ মন্দিৰ, ল’ৰা-ছোৱালীয়ে তাত পূজা কৰক।বিদ্যাৰ বলতে লোকে উৰিছে আকাশত, বিদ্যাৰ বলতে লোকে যুজিছে পানীৰ তলত। বিদ্যাই হৈছে জীৱনৰ সাৰ, বিদ্যা নাই যাৰ তাৰ দিনতে আন্দাৰ।’

   স্কুলক সামাজিক অনুষ্ঠান বুলি কোৱা হয় কাৰণ ই শিশুসকলক সময়ৰ লগত জড়িত মূল্যবোধ, বয়োজ্যেষ্ঠ সকলৰ প্ৰতি সন্মান, নৈতিক মূল্যবোধৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। অৰ্থাৎ বিদ্যালয়ে শিশুৰ বিকাশৰ পোষকতা কৰে। শিক্ষা সামাজিক পৰিৱৰ্তন আৰু মানৱ প্ৰগতিৰ এক শক্তিশালী বাহন। শিক্ষাৰ জৰিয়তে মৰ্যাদা প্ৰদান আৰু মূল্যবোধৰ বীজ সিঁচি দিয়াটো সকলো শিক্ষানুষ্ঠানৰ মিছন। সামাজিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে শক্তিশালী দেশপ্ৰেমমূলক মূল্যবোধেৰে ৰঞ্জিত উৎকৃষ্ট মানৱীয় আৰু চৰিত্ৰৰ গুণৰ বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। সামাজিক চেতনা আৰু সম্প্ৰীতি গঢ়ি তুলিবলৈ বিভিন্ন কাৰ্যসূচীৰ আয়োজন কৰা হয়।

  শিক্ষাৰ ভূমিকাত সাংস্কৃতিক সংহতি, সামাজিক নিয়ন্ত্ৰণ, সাংস্কৃতিক উদ্ভাৱন, সামাজিক ঐক্য, দেশপ্ৰেম, সুৰক্ষামূলক যত্ন, উদ্ভাৱন, সৃষ্টিশীল দক্ষতা আদিৰ জৰিয়তে এখন আদৰ্শ সমাজৰ সৃষ্টি হয়।

   ইউপিআইৰ মতে, “বিদ্যালয় নিজেই জীৱন; ই এক ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠান আৰু ই সামাজিক জীৱনৰ সাৰমৰ্মক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।” বিদ্যালয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে এক অনন্য পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে, যিটো পৰিষ্কাৰ, সহজ আৰু সুসংগঠিত। ৰাজ্যৰ আদৰ্শ আৰু মতাদৰ্শ প্ৰচাৰৰ বাবে বিদ্যালয়ক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাহন হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সমাজৰ ধাৰাবাহিকতা আৰু বিকাশৰ বাবে বিদ্যালয় এক অতি প্ৰয়োজনীয় সামাজিক প্ৰতিষ্ঠান।

স্কুল সমাজৰ এক ক্ষুদ্ৰ ৰূপ। অৰ্থাৎ ই সমাজৰ বিৱৰ্তনশীল প্ৰয়োজনীয়তাক প্ৰতিফলিত কৰে আৰু সেয়েহে ই সমাজৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে পৰিৱৰ্তিত হৈ থাকিব লাগে।

   টি.পি. পেচনে লিখিছে যে “স্কুল সমগ্ৰ বিশ্বৰ নহয় সমগ্ৰ মানৱ সমাজৰ আদৰ্শ ক্ষুদ্ৰ ছবি হ'ব লাগে।”

স্কুলত পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে শিশুৱে ঘৰৰ চাৰিখন বেৰৰ ভিতৰত শিকিব নোৱাৰা কথাবোৰ শিকে। ল’ৰা-ছোৱালীয়ে যদি লৌকিক শিষ্টাচাৰ, ন্যায়পৰায়ণতা, সহানুভূতি আৰু সহযোগিতাৰ গুৰুত্ব শিকিব বিচাৰে তেন্তে তেওঁলোকক সম্পূৰ্ণ সুসজ্জিত হ’বলৈ স্কুললৈ পঠিয়াব লাগিব। বিদ্যালয় হৈছে সংস্কৃতি আৰু মূল্যবোধৰ কেন্দ্ৰ, য’ত নেকি  আকাংক্ষিত লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ পৰিৱেশ প্ৰদান কৰে।

Doksiri দকচিৰি, মে, ২০২৬